Sovyetler Birliği'nin Ural Dağları'nda 1959 yılında yaşanan Dyatlov Geçidi Vakası, tarihin en gizemli dağcılık facialarından biri olarak biliniyor.

Igor Dyatlov liderliğindeki 9 kişilik ekip, çıktıkları kayak ve dağcılık yolculuğunda esrarengiz şekilde hayatını kaybetti.

Başlangıçta 10 kişiden oluşan ekipten Yuri Yudin'in sağlık sorunları nedeniyle yolculuğu yarıda bırakarak geri dönmesi ise onu grubun hayatta kalan tek üyesi yaptı.

Çadır içeriden kesilmişti

Grup, 1 Şubat 1959'da Kholat Syakhl Dağı'nın yamacında kamp kurdu. Dağcılardan bir daha haber alınamayınca başlatılan arama çalışmalarında çadıra 26 Şubat'ta ulaşıldı.

Ekiplerin karşılaştığı manzara olayın gizemini başlattı.

Dağcıların eşyaları, kıyafetleri ve ayakkabılarının önemli bölümü çadırdaydı. Ancak çadırın kumaşı içeriden kesilmişti.

Bulgular, grubun çadırı büyük bir panikle terk ettiğini gösteriyordu. Üstelik bazı dağcılar dondurucu soğuğa yeterli kıyafetleri ve ayakkabıları olmadan çıkmıştı.

Cesetler farklı noktalarda bulundu

Arama ekipleri ilk iki cesedi çadırdan yaklaşık 1,5 kilometre uzaklıktaki bir sedir ağacının yakınında buldu. Burada yakılmış bir ateşin izlerine de rastlandı.

Üç dağcının cesedi ise ağaç ile çadır arasındaki bölgede bulundu. Bu kişilerin yeniden çadıra ulaşmaya çalışırken hayatını kaybettiği değerlendirildi.

Kayıp dört kişinin cesetlerine ancak Mayıs ayında karların erimeye başlamasının ardından ulaşıldı.

Yapılan incelemelerde grubun bazı üyelerinin hipotermi nedeniyle öldüğü belirlenirken, bazı cesetlerdeağır göğüs ve kafatası yaralanmalarıtespit edildi.

Bir dağcının dilinin bulunmaması ve bazı cesetlerde görülen yumuşak doku kayıpları ise olayın yıllarca komplo teorileriyle anılmasına neden oldu.

Sovyetler dosyayı kapattı

1959 yılında yürütülen soruşturmada dağcıların ölümüne ilişkin kesin bir neden ortaya konulamadı.

Sovyet makamları olayın grubun karşı koyamadığı güçlü bir doğal etken sonucu meydana geldiği değerlendirmesinde bulunarak soruşturmayı kapattı.

Ancak 9 deneyimli dağcının neden çadırlarını içeriden keserek ölümcül soğuğa çıktığı açıklanamayınca olay yıllar boyunca gizemini korudu.

Askerî deney, gizli silah testi, patlama ve grup içi kavga gibi çok sayıda iddia ortaya atıldı. Bazı kurbanların kıyafetlerinde radyoaktif izlere rastlandığının açıklanması da Sovyet ordusunun bölgede gizli bir deney yaptığı iddialarını güçlendirdi.

Dosya 60 yıl sonra yeniden açıldı

Rusya Başsavcılığı, yıllardır devam eden tartışmalar üzerine Dyatlov Geçidi dosyasını 2019 yılında yeniden açtı.

Yapılan incelemelerin ardından 2020 yılında açıklanan sonuçlarda, grubun ölümününçığ nedeniyle meydana gelmiş olabileceği belirtildi.

Ancak çadırın bulunduğu bölgede büyük bir çığın izlerine rastlanmaması ve yamacın eğimi nedeniyle bu açıklama da tartışmalara neden oldu.

Bilim insanları olayı yeniden araştırdı

Dyatlov Geçidi Vakası daha sonra bilimsel araştırmalara da konu oldu.

ETH Zürich'ten Alexander Puzrin ile EPFL'den Johan Gaume tarafından yapılan ve 2021 yılındaCommunications Earth & Environmentdergisinde yayımlanan araştırmada, grubun başına gelenlerin küçük bir levha çığıyla açıklanabileceği ortaya konuldu.

Araştırmaya göre dağcıların çadırı kurmak için yamacı kesmesi kar tabakasının dengesini bozmuş, şiddetli rüzgârın yukarıdan taşıdığı kar ise saatler içerisinde yükü artırmış olabilir.

Kopan kar levhasının çadıra çarpması, bazı dağcılardaki ağır yaralanmaları ve grubun ikinci bir çığ korkusuyla çadırı içeriden keserek kaçmasını açıklayabilecek ihtimaller arasında gösterildi.

63 yıl sonra aynı bölgede çığ görüldü

Çığ teorisini güçlendiren önemli gelişmelerden biri ise 2022 yılındayaşandı.

Araştırmacılar, Dyatlov grubunun kamp yaptığı bölgeye birkaç kilometre mesafede iki levha çığı gözlemledi. Bölgenin düşünülenin aksine bu tür çığların oluşmasına uygun olduğu sonucuna varıldı.

Böylece yıllardır “o bölgede çığ meydana gelemez” şeklinde dile getirilen itirazlardan biri de önemli ölçüde zayıfladı.

67 yıllık gizem tamamen çözülemedi

Son bilimsel çalışmalar Dyatlov Geçidi'nde yaşanan facianın en güçlü açıklamalarından birininlevha çığıolduğunu gösterse de olayın bütün ayrıntıları hâlâ kesin olarak bilinmiyor.

Dağcıların çadırdan çıktıktan sonra neden yaklaşık 1,5 kilometre aşağıdaki ormana kadar ilerlediği, grubun son saatlerinde tam olarak neler yaşandığı ve bazı bulguların nasıl açıklanacağı konusundaki tartışmalar sürüyor.

1 Şubat 1959 gecesi yaşananların tamamını bilen 9 kişinin de hayatını kaybetmesi, Dyatlov Geçidi'ni 67 yıl sonra bile dünyanın en çok konuşulan gizemlerinden biri olarak bırakıyor.